Vô lăng xe đua F1

Không tròn, không còi, không túi khí

Cách đây chừng hơn nửa thế kỷ, vô lăng xe đua F1 có cấu trúc khá đơn giản bởi nó chỉ có một chức năng duy nhất: dùng để điều khiển hướng đi của chiếc xe. Ngày nay, vô lăng F1 được tích hợp những hệ thống điều khiển điện tử hiện đại và rắc rối bởi các đội đua muốn giúp tay đua của họ tiết kiệm thêm vài phần mười giây trong bối cảnh mức độ phát triển công nghệ trên xe đua ngày càng được nâng cao.

Điểm khác biệt dễ thấy nhất của vô lăng xe đua F1 với vô lăng xe hơi thường là nó không mang dạng tròn. Lý do của việc này sẽ được Gerhard Berger - cựu tay đua F1, hiện đang là đồng chủ nhân của đội Toro Rosso - giải thích sau. Gần đây, hình dạng đặc biệt này được các hãng xe lớn dần áp dụng trên các phiên bản xe hơi thông thường. Phía sau vô lăng là tai gạt để chuyển đổi cấp số và chi tiết này cũng đã xuất hiện trên nhiều dòng xe thể thao, thậm trí là cả ở các dòng limousine đời cao. Vô lăng F1 không có còi, không có túi khí nhưng đổi lại, các tay đua có thể điều chỉnh được nhiều tính năng của động cơ và của xe, trong đó có một số tính năng mà bạn không thể điều chỉnh nổi trên xe hơi của bạn, kể cả khi bạn mang xe vào ga-ra tháo tung ra. Vì ca-bin xe đua chật chội nên mỗi khi chui ra chui vào, các tay đua đều phải tháo vô-lăng khỏi trục lái. Theo quy định của FIA, mỗi khi bước ra khỏi xe đua trong các trường hợp gặp sự cố, các tay đua đều phải nhanh chóng lắp lại vô-lăng vào vị trí cũ để giúp đội cứu hộ đưa xe đến nơi an toàn. Trước đây, vô-lăng F1 giống hệt như vô lăng xe hơi thường nhưng về sau, càng ngày, các đội đua càng trang bị nhiều nút điều khiển điện tử cho vô-lăng và vì thế, trông nó giống một bảng điều khiển trung tâm thu nhỏ hơn là bộ phận dùng để điều khiển hướng đi của xe. Trong F1, không bao giờ có 2 chiếc vô lăng giống nhau bởi tất cả các tay đua – kể cả 2 phi công của cùng một đội – đều thửa cho mình một chiếc vô-lăng riêng, có cách bố trí nút bấm phù hợp nhất đối với họ. Tay đua quá cố người Braxin, Ayrton Senna dùng loại vô lăng có đường kính lên tới 290 mm nhưng lại rất mảnh mai trong khi “sư tử” Nigel Mansell (Anh) lại thích dùng những chiếc vô lăng có kích thước nhỏ nhất trong F1 nhưng lại dày hơn trung bình tới 10 mm vì cung cách lái của Mansell mạnh bạo hơn nhiều so với kiểu “bẻ vô lăng” hoa lá cành của Senna. Ngày nay, vô-lăng F1 được làm từ các-bon tổng hợp và bên trên được gắn đầy nút bấm, nút xoay và thậm trí là cả màn hình tinh thể lỏng, hiển thị các dữ liệu cần thiết. Mỗi tay đua chọn cho mình những tổ hợp nút bấm riêng nhưng trên vô-lăng bao giờ cũng có những nút bấm “bắt buộc” như nút “N” – về mo, nút “giải khát” – để uống nước, nút “radio” – để nói chuyện với kỹ sư trong box, hay nút “hạn chế tốc độ” – khi xe chạy trong phố box. Nút xoay trên vô-lăng dùng để điều khiển những chức năng rắc rối hơn. Thông qua đó, tay đua có thể chọn tỷ lệ không khí trong hỗn hợp nhiên liệu đưa vào buồng đốt, hoặc những cách cân chỉnh xe khi vào cua, ở giữa đoạn cua và lúc ra khỏi khúc cua. Khi còn tham gia F1, Michael Schumacher luôn thích thay đổi tỷ lệ chia lực phanh ra trục trước và trục sau trong khi vào cua và vì thế, Ferrari đã phải thiết kế nút xoay điều khiển lực phanh ở vị trí thuận tiện nhất cho Schumi. Tương tự như vậy, khi Jarno Trulli chuyển từ Renault sang Toyota, anh đã xin phép đội đua cũ mang theo bản vẽ kỹ thuật của vô-lăng để các kỹ sư Toyota dựa vào đó chế tạo cho anh một chiếc vô-lăng có các loại nút và cách bố trí giống hệt....

Đón đọc chuyên mục Đua xe thể thao trên tạp chí Công nghiệp Ô tô phát hành ngày 1/12/2008 trên phạm vi cả nước.